نام، مرکز و تابعیت شرکت


نام شرکت
شرکت سهامی نام خاصی دارد که توسط موسسان انتخاب میشود و کاملا مجزا و مستقل از نام سهامداران است و معمولا با موضوع شرکت یا محل فعالیت آن ارتباط دارد، ولی ممکن است کاملا اختراعی و ابداعی باشد. بعضی اوقات از حروف اول کلماتی که نام اصلی شرکت را تشکیل میدهند، مانند ک.ال.ام_ اس.آ.اس_ فیات_ تی.بی.تی_ آ.ا.گ و غیره گرفته میشود. اسم هیچ یک از سهامداران نباید در نام شرکت ذکر گردد. ولی اغلب قوانین، اختیار نام موسس اصلی موسسه یا کارخانه را که تبدیل به شرکت سهامی میشود به عنوان نام شرکت جایز میدانند. ماده 22 قانون تجارت مقرر میدارد: «در اسم شرکت سهامی نام هیچیک از شرکا قید نخواهد شد. در اسم شرکت باید کلمه (سهامی) قید شود». قانون تجارت ایران با وجود آنکه قید نام یکی از شرکا را در اسم شرکت منع کرده است. ولی در صورتی که اسم شرکت با نام یکی از شرکا یکی یا شبیه باشد هیچگونه اثری برای آن قائل نشده است و معلوم نیست که آیا قید نام یکی از شرکا باعث انحلال شرکت میشود یا اینکه شریک مذکور را نسبت به امور شرکت ضامن قلمداد میکند. به نظر مولف دستور مذکور یک دستور اصولی است و اثر اجرایی ندارد، به خصوص اینکه ممکن است بعد از تشکیل شرکت، سهام آن به شخص دارای اسم مشابه با شرکت انتقال یابد. در مکاتبات و اسناد تعهدآوری که به نام شرکت امضا میشود، قید نام شرکت اجباری است. تغییر نام شرکت چون مستلزم تغییر اساسنامه است، جز با تصویب مجمع عمومی فوق العاده ممکن نیست. 

مرکز شرکت
شرکت سهامی دارای مرکز اصلی است که اقامتگاه آن محسوب میشود. قید مرکز اصلی شرکت در اساسنامه اجباری است و بند 1 ماده 8 قانون تجارت بر این موضوع تصریح دارد. تعیین مرکز شرکت در رکتهای سهامی اهمیت ویژه ای دارد. زیرا در آنجا امور شرکت متمرکز شده، جلسات مجامع عمومی و هیات مدیره تشکیل میگردد و حسابها و دفاتر شرکت نگاهداری میشود. راجع به اینکه آیا جلسات مجامع عمومی و هیات مدیره ممکن است در محل دیگری غیر از مرکز شرکت تشکیل گردد، در قانون تجارت تصریحی وجود ندارد. ولی معمولا در صورتی که در اساسنامه تصریحی نباشد، جلسات مجامع عمومی و هیات مدیره باید در مرکز شرکت تشکیل گردد. انتقال مرکز شرکت به محل دیگر در حوزه اختیارات مجمع عمومی فوق العاده صاحبان سهام است، زیرا این انتقال مستلزم تغییر اساسنامه است. معمولا در اساسنامه مرکز شرکت را شهر معینی تعیین میکند و انتخاب نشانی و محل شرکت را در اختیار هیات مدیره میگذارند. 

تابعیت شرکت
تابعیت شرکت سهامی به هیچ وجه تابع تابعیت شرکا آن نیست. راجع به تعیین تابعیت شرکت نظریات مختلفی وجود دارد. و این موضوع خصوصا در زمان جنگ و ترک مناسبات دوستانه بین دول اهمیت به سزایی می یابد. معمولا شرکت دارای تابعیت محلی است که در آنجا تاسیس شده و مرکز آن در آنجا قرار دارد. ماده 1 قانون ثبت شرکتها مقرر میدارد: « هر شرکتی که در ایران تشکیل میشود و مرکز اصلی آن در ایران باشد، شرکت ایرانی محسوب مشود». به طوری که ملاحظه میشود در این ماده به هیچ وجه نامی از تابعیت شرکا برده نمیشود. عملا هم تابعیت شرکا را نمیتوان برای تشخیص تابعیت شرکت در نظر گرفت. زیرا سهام شرکت همواره خرید و فروش میشود و مخصوصا در مورد شرکتهای دارای سهام بی نام تعیین تابعیت شرکا غیر ممکن است. به این جهت درباره ی اموری که لازم باشد توسط اتباع یک دولت انجام شود، قوانین یا مقررات مخصوصی سهام شرکت را با نام و میزانی را که باید اتباع کشور در دست داشته باشند، تعیین میکند. ولی این موضوع با تابعیت شرکت ارتباز ندارد، بلکه مقرراتی است که برای امور مخصوصی پیش بینی میشوند که حتی اگر شرکت دارای تابعیت همان کشور هم باشد، باز باید صاحبان سهامی باشد که تابعیت همان دولت را داشته باشند. مثلا قانون بانکداری یا قانون هواپیمایی کشوری شرکتهایی را که اکثریت سهام آنها در دست خارجیان باشد از مزایایی که برای شرکتهای ایرانی پیش بینی شده است، محروم میکند. این نظریه که کنترل و اداره امور شرکت عملا در دست اتباع کشور است یا خیر؟ طریقه ای است که اغلب اوقات برای جلوگیری از سوءاستفاده خارجیان در مبادرت به اعمالی که مختص اتباع کشور است، در نظر گرفته میشود، ولی همانطور که در بالا اشاره شد، تابعیت شرکت به هیچ وجه به تابعیت شرکا بستگی ندارد.