انواع طرح


از آنجاییکه بررسی انواع طرح می تواند در تعیین ساز و کارهای حمایتی از آن مؤثر باشد لذا در این قسمت به بررسی و تعریف انواع مهم طرح می پردازیم:

طرح ترسیمی
در یک تقسیم بندی کلی طرح به طرحهای ترسیمی و کاربردی تقسیم می شود. در طرحهای ترسیمی طراح احساسات فی البداهه خود را  در رابطه با موضوعاتی از قبیل انسان، حیوان، گیاه و اشیاء بیان و بر روی کاغذ پیاده میکند؛ به نحوی که قابلیت و امکان ساخت کالایی از روی آن وجود ندارد و در واقع در این طرح، طراح در طراحی، اصول و قواعد از پیش تعیین شده ای را ملاک طراحی قرار نمی دهد و همانطور که گفتیم فی البداهه احساسات خود را در رابطه با موضوعاتی از قبیل طبیعت و انسان بیان و بر روی کاغذ پیاده می کند؛ مانند آثار گرافیکی، عکس، مجسمه، طرح های معماری.

طرح کاربردی
 در مقابل طرح های ترسیمی طرح های کاربردی قرار دارند که در آنها طراح بر اساس اصول و قواعد از پیش تعیین شده و به صورت مرحله به مرحله مبادرت به خلق طرح می نماید. در واقع در این قبیل طرح ها، اگر چه طراح ابداعات ذهنی خود را ابتدا بر روی کاغذ پیاده می کند، لیکن هدف و قصد او آن است که با رعایت اصول و قواعد از پیش تعیین شده جنبه کاربردی به آن بدهد. البته باید گفت که طرح های کاربردی در معنای عام کلمه شامل طرح های صنعتی نیز می شود. به عبارت دیگر طرح های کاربردی در معنای عام و در صورتی که به نحوی از انحاء با شکل و ساختار یک کالا مرتبط باشند، میتوانند در قالب طرح صنعتی قابل حمایت باشند یا حتی اگر چنین طرح هایی ماهیت دوگانه داشته باشند؛ یعنی علاوه بر ارتباط با شکل یا ساختار کالا جنبه فنی و کارکردی داشته باشد، ظاهراً از حیث شکل و ساختار می تواند در قالب طرح صنعتی نیز قابل حمایت باشد.
لازم به ذکر است که در برخی از نظام های ملی، آن دسته از طرح هایی که بمنظور ایجاد جذابیت در ظاهر یک کالا خلق می شوند در قالب طرح های ثبت شده یا زیبایی شناختی مورد حمایت قرار میگیرند و طرحهایی که تنها به شکل و ساختار یک کالا آن هم از بعد داخلی مربوط میشوند و عنصر چشمگیر بودن یا زیبایی شناختی در آنها نقشی ندارد در قالب طرحهای کاربردی یا ثبت نشده مورد حمایت قرار می گیرند.

طرح صنعتی
طرحهای صنعتی یکی از مصادیق طرحهای کاربردی در معنای عام کلمه هستند که موج تغییر در ترکیب یا شکل یک محصول و کالا میگردند و با طرحهای کاربردی محض که صرفا جنبه فنی و موجب تغییر ظاهری کالا نمگردد تفاوت اساسی دارد.

طرح تزئینی
طرح های تزئینی یکی از مصادیق طرح های صنعتی است که در بر دارنده ی ویژگیهای مربوط به شکل و ساختار یا نقوش و تزئینات به کار رفته در یک کالا میباشد و صرفا به ابعاد ظاهری و بیرونی کالا مربوط می شود و چون عنصر چشمگیر بودن از جمله مهمترین شروط ماهوی آن می باشد از آن به طرحهای تزئینی یا زیبایی شناختی نیز تعبیر شده است. طرح های صنعتی را می توان به لحاظ موضوع نیز مورد تقسیم بندی قرارداد.
سرفصلهای مربوط به معرفی محدوده های عمومی فعالیت حرفه ای طراحان صنعتی را میتوان به شرح زیر احصاء کرد:

  • مبلمان و عناصر دکوراسیون
  • لوازم خانگی و آشپزخانه
  • وسایل حمل و نقل
  • تجهیزات پزشکی، علمی و آزمایشگاهی
  • وسایل برقی و الکترونیک
  • کفش، کیف و لباس
  • وسایل و تجهیزات صنعتی و کشاورزی
  • تجهیزات نظامی و انتظامی
  • وسایل بهداشتی و آرایشی زینت آلات
  • تجهیزات ورزشی
  • محصولات گروه سرگرمی و اسباب بازی 
  • واسط کاربری فضاهای مجازی 
  • ابزار آلات هنری و موسیقی
  • نوشت ابزار
  • بسته بندی

 البته ممکن است بعضی از محصولات شناخته شده در هیچ یک از گروههای بالا جای نگیرد و بعضی نیز ممکن است به بیش از یک دسته متعلق باشند.  به عنوان مثال طراحی ساعت مچی به طور مشخص متعلق به هیچیک از گروههای بالا نیست و طراحی روشنایی هم در زیر گروه مبلمان و دکوراسیون و هم تجهیزات برق و الکترونیک و هم مبلمان شهری مطرح می شود. این دسته بندی، اندیشه ی طراح صنعتی را محدود نمیسازد و تنها برای روشن کردن بعضی از زمینه های رایج مطرح شده است.